Sekretáriu-Jerál Adjuntu Parlamentu Nasionál Timor-Leste, João Rui Amaral, akompaña husi tékniku Alfred de Araújo, partisipa iha Reuniaun Asosiasaun Sekretáriu-Jerál Parlamentu (ASGP, sigla portugués) Uniaun Inter Parlamentar (UIP) ba dala-153 ho tema “Hasa’e governasaun ne’ebé di’ak no hametin komunidade liuhusi inkluzaun, konfiansa no oportunidade ba ema hotu”, iha Arusha, Tanzania, hahu loron 6 to’o 9 outubru 2026.

ASGP mak órgaun konsultivu UIP nian ne’ebé halibur Sekretáriu-Jerál sira no autoridade sénior seluk ne’ebé responsavel ba servisu parlamentár. Asosiasaun ne’e analiza kuadru legál, prosedimentu, prátika no métodu servisu parlamentu sira, propoin hadi’a, no enkoraja kooperasaun entre servisu parlamentár sira. 

Iha loron dahuluk, Sekretáriu-Jerál sira halo vizita kulturál ba Ngorongoro, besik Arusha, fatin turístiku no konservasaun natureza ne’ebé riku ho animál sira. Tuir mai, sesaun abertura hala’o husi Mr. Baraka Leonard, Sekretáriu-Jerál Parlamentu Tanzania, no kontinua ho aprezentasaun kona-ba prosesu dezenvolvimentu iha nivel Sekretáriu-Jerál husi parlamentu ida-idak.

Iha loron tuir mai, Sekretáriu-Jerál sira fahe ba grupu atu diskute vantajen sira ne’ebé kada Sekretáriu-Jerál hetan iha parlamentu ida-idak nian, no mós desvantajen no dezafiu ne’ebé sira hasoru bainhira implementa programa. Sira mós aprezenta ida-idak nia orsamentu ne’ebé garante funsionamentu sekretariadu, no sira nia prosesu kooperasaun ho sekretariadu husi nasaun seluk nu’udar estudu komparativu.

Tuir agenda ASGP, tema sira ne’ebé planea atu debate mós inklui formasaun ba Membru Parlamentu no funsionáriu parlamentár, prátika di’ak ba rekrutamentu funsionáriu parlamentár, prosesu finansiamentu no aprovasaun orsamentu parlamentu, mekanizmu kooperasaun rejionál no internasionál entre parlamentu sira, no debate kona-ba parlamentu unikameral ka bikameral. Iha loron ikus, planea mós sesaun hamutuk ASGP–UIP ho tema “Oinsá Parlamentu Hatán ba Presaun”, ho partisipasaun Membru Parlamentu no Sekretáriu-Jerál sira. Partisipasaun ne’e fo valór institusionál hodi hatudu kompromisu Parlamentu Nasionál Timor-Leste iha fórum internasionál parlamentár. FIM